Gezinnen in armoede

Eén op de 5 huishoudens puzzelt elke maand hoe ze de rekeningen moeten betalen. In gezinnen is dan vaak minder geld voor gezonde voeding, gezondheidszorg en sociale activiteiten, zoals sport, muziek en feestjes. Ouders maken zich zorgen over hun financiële situatie én over de gezondheid en het welzijn van hun kinderen.

Armoede is een risicofactor voor allerlei problematiek. Kennis om deze gezinnen te ondersteunen naar een betere situatie is dan ook heel belangrijk. Daarom vindt u op deze site informatie over wat we allemaal al weten over een effectieve aanpak van problemen rond armoede. En u vindt hier beschikbare en bruikbare producten. Daarnaast staat op deze site informatie over nieuw onderzoek dat op dit moment plaatsvindt en de resultaten die we daarvan in de toekomst verwachten.

Helemaal volledig kunnen we daarbij niet zijn. Heeft u relevante aanvullingen voor ons, dan kunt u contact met ons opnemen.

Dagelijks leven
Kinderen uit deze gezinnen worden geconfronteerd met de gevolgen van geldgebrek. Ondanks allerlei voorzieningen en subsidies, zie je nog vaak dat kinderen moeten stoppen met sporten of muziekles of dat ze niet mee kunnen op schoolreisje. Er is geen vervoer van en naar de sportclub, het lukt ouders niet om afspraken na te komen of er is sprake van schaamte. Met alle gevolgen van dien, want door isolatie stagneert het sociale leven van de kinderen en verergeren de problemen vaak alleen maar.

Welbevinden
Hoe langer een gezin in armoede leeft, hoe meer kans kinderen hebben om zich angstig, afhankelijk en ongelukkig te voelen. Dit kan leiden tot fysieke of psychische klachten zoals hoofdpijn, buikpijn of tekenen van vermoeidheid. Kinderen in armoede zijn negatiever over hun leven en toekomst dan hun meer welvarende leeftijdgenoten. Hun leven biedt te weinig stabiliteit en zekerheid. Dit maakt het lastiger om een goed toekomstperspectief te hebben.

Multiproblematiek
Als armoede tijdelijk is, en er geen andere problemen zijn, kunnen ouders daar meestal goed mee omgaan. In gezinnen in armoede spelen echter vaak meerdere problemen tegelijkertijd. De situatie is dan erg lastig voor ouders. Deze ouders lijden vaak onder stress, voelen zich psychisch steeds minder goed en worden onzeker over hun rol als ouder en opvoeder. Een sociaal netwerk kan zorgen dat ouders net rond kunnen komen en het geeft steun bij het opvoeden. Maar vaak ontbreekt het juist deze ouders aan een goed sociaal netwerk.

Onveilige hechting
Armoede geeft vaak stress en spanning, waardoor in sommige gezinnen de band tussen ouders en kinderen onder druk staat. In langdurig arme gezinnen zijn weinig kinderen veilig gehecht. Deze kinderen lopen een groot risico dat zij later problemen in hun ontwikkeling krijgen. Er is een relatie tussen onveilige hechting en het minder goed kunnen omgaan met leeftijdgenoten en stressvolle situaties. Onveilige hechting heeft eveneens negatieve invloed op: gedrag, psychopathologie, cognitieve vaardigheden en taalvaardigheden.

Slechtere hersenontwikkeling
Armoede kan zorgen voor een slechtere hersenontwikkeling, waaronder een slechtere emotieregulatie. Dat geldt vooral voor kinderen van ouders die behalve met armoede nog te maken hebben met andere problemen die stress geven.
Kinderen uit arme gezinnen hebben vaak een minder voorspoedige schoolloopbaan. Een aantal van hen heeft al een aanzienlijke achterstand in hun ontwikkeling als ze naar groep 1 gaan. Door een lage opleiding van ouders en moeilijke leefomstandigheden als gevolg van armoede, kan sprake zijn van een weinig ondersteunende en stimulerende ouder-kindinteractie. Hierdoor ontwikkelen kinderen zich niet optimaal. Materiële achterstanden kunnen tevens bijdragen aan een slechtere concentratie op school, leerachterstanden en voortijdig schoolverlaten.

Risico op kindermishandeling
Armoede in het gezin is een risicofactor voor kindermishandeling. Als er in een gezin meer dan vier risicofactoren (zoals werkloosheid, lage opleiding, arbeidsongeschiktheid, slechte huisvesting) in het spel zijn, is de kans op kindermishandeling rond de 30%. Ook voor jeugdcriminaliteit is armoede een risicofactor. Bij jongeren met ernstige gedragsproblemen en delinquent gedrag is vaak sprake van een opeenstapeling van risicofactoren in het gezin en opvoeding, in de omgeving en het kind zelf.

Slechtere gezondheid
Armoede heeft gevolgen voor de gezondheid van kinderen. Ongeveer een vijfde van de kinderen in armoede heeft overgewicht en obesitas komt aanzienlijk vaker voor. Overgewicht heeft niet alleen negatieve gevolgen voor de gezondheid, maar deze kinderen worden ook vaker gepest en gestigmatiseerd en hun kwaliteit van leven - gelukkig voelen, contact met leeftijdgenoten, fysiek bewegen- is door het overgewicht vaak slechter dan bij andere kinderen.

Bron: Opgroeien en opvoeden in Armoede (https://www.nji.nl/nl/Download-NJi/Publicatie-NJi/Opgroeien-en-opvoeden-in-armoede.pdf)